Przez ostatnie lata miałem okazję testować dziesiątki nowych ciągników praktycznie wszystkich liczących się producentów. Każdy z nich wnosił coś nowego – wyższy komfort, bardziej rozbudowaną elektronikę czy kolejne systemy automatyzujące pracę. Jednocześnie na co dzień pracuję kilkunastoletnim traktorem Massey Ferguson 6490.
Czy po tych wszystkich testach chciałbym zamienić swój ciągnik na nowy? Odpowiedź nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać.
Komfort – nowy ciągnik wygrywa, ale różnica nie jest przepaścią
Największą zaletą współczesnych ciągników jest komfort pracy. Trudno z tym dyskutować. Kabiny są jeszcze lepiej wyciszone, fotele bardziej zaawansowane, zawieszenie skuteczniej tłumi nierówności, a obsługa wielu funkcji została uproszczona.
20-30% – o tyle moim zdaniem bardziej komfortowe są nowoczesne ciągniku względem tych używanych
Jednak warto spojrzeć na to z pewnym dystansem. Wiele osób zakłada, że kilkunastoletni ciągnik oznacza spartańską kabinę i komfort rodem z poprzedniej epoki. Tymczasem już wtedy producenci oferowali amortyzowane przednie osie oraz amortyzowane kabiny. To właśnie te dwa elementy mają największy wpływ na wygodę operatora podczas wielogodzinnej pracy.
Mój Massey Ferguson 6490 jest tego dobrym przykładem. Oczywiście, nowy ciągnik zapewnia wyższy komfort, ale z mojego punktu widzenia nie jest to różnica o 100 proc., lecz raczej około 10–20 proc. Podobnie wygląda kwestia wyciszenia kabiny – nowoczesne konstrukcje są zauważalnie cichsze, jednak mówimy raczej o poprawie rzędu 20–30 proc., a nie o całkowicie innym świecie.
Jeżeli ktoś spędza w ciągniku ponad tysiąc godzin rocznie, z pewnością to doceni. Pytanie brzmi jednak, czy warto za tę poprawę zapłacić kilkaset tysięcy złotych więcej.
Rolnictwo precyzyjne? Starszy ciągnik wcale nie musi odstawać
Jeszcze kilka lat temu można było odnieść wrażenie, że bez nowego ciągnika nie da się wejść w rolnictwo precyzyjne. Dziś to stwierdzenie jest już zupełnie nieaktualne.
Do starszego ciągnika można stosunkowo niewielkim kosztem dołożyć instalację ISOBUS. Dzięki temu nawet kilkunastoletnia maszyna może w pełni wykorzystywać możliwości nowoczesnych maszyn – sterować kontrolą sekcji, pracować ze zmiennym dawkowaniem czy obsługiwać wszystkie funkcje nowoczesnych rozsiewaczy, opryskiwaczy i siewników.
To oznacza, że wiek ciągnika nie determinuje jego możliwości technologicznych. W wielu przypadkach wystarczy odpowiednie doposażenie, aby leciwa maszyna wykonywała dokładnie te same zadania co nowy model.
Awaryjność – tutaj nowy ciągnik ma przewagę
Nie ma sensu udawać, że używany ciągnik będzie równie niezawodny jak fabrycznie nowy.
Nowa maszyna co do zasady będzie mniej awaryjna, zwłaszcza w pierwszych latach użytkowania. Oznacza to mniej przestojów i niższe wydatki na naprawy wynikające ze zużycia podzespołów. To niewątpliwy argument przemawiający za zakupem nowego sprzętu.
Z drugiej strony warto pamiętać, że okres gwarancji oznacza również konieczność wykonywania przeglądów i napraw w autoryzowanych serwisach. A to znacząco podnosi koszty obsługi. W przypadku starszego ciągnika właściciel ma znacznie większą swobodę – może korzystać z niezależnych warsztatów lub część napraw wykonywać samodzielnie, co często pozwala zaoszczędzić naprawdę duże pieniądze.
Im nowszy ciągnik, tym więcej skomplikowanych układów
Kolejną różnicą są systemy oczyszczania spalin. Nowoczesne ciągniki wyposażone są w filtry DPF, układy SCR oraz inne rozwiązania wymagane przez kolejne normy emisji spalin. Wszystko to zwiększa stopień skomplikowania maszyny.
Mój Massey Ferguson 6490 takich systemów praktycznie nie posiada lub posiada je w znacznie prostszej formie. W praktyce oznacza to mniej elementów, które mogą ulec awarii i generować wysokie koszty napraw.
Nie da się ukryć, że układy oczyszczania spalin powstały po to, aby spełniać normy środowiskowe. Z punktu widzenia wykonywania prac polowych nie zwiększają wydajności ciągnika ani nie ułatwiają pracy operatorowi. Rolnik nie kupuje ich dlatego, że ich potrzebuje do wykonywania swojej pracy – są one konsekwencją obowiązujących przepisów.
Ekonomia mówi bardzo wyraźnie
Najmocniejszy argument pojawia się jednak wtedy, gdy zaczniemy liczyć. Szacuję, że mój Massey Ferguson 6490 wyposażony dodatkowo w system jazdy równoległej jest dziś wart niespełna 200 tys. zł netto.
Gdybym chciał kupić jego nowoczesny odpowiednik o mocy około 170 KM, sygnowany logo któregoś renomowanych producentów i wyposażony również w nawigację GPS, musiałbym przygotować około 550–600 tys. zł netto.
To oznacza, że nowy ciągnik jest mniej więcej trzykrotnie droższy. Czy będzie pracował trzy razy wydajniej? Czy będzie trzy razy bardziej komfortowy? Zdecydowanie nie.
Moim zdaniem poprawa komfortu w tym przypadku wynosi około 10–30 proc., natomiast różnica w wydajności podczas wykonywania większości prac polowych będzie praktycznie nieodczuwalna.
Droższy ciągnik oznacza również droższe ubezpieczenie
O kosztach zakupu mówi się często, ale rzadziej wspomina się o kosztach, które pojawiają się każdego roku.
Im wyższa wartość maszyny, tym wyższa składka ubezpieczenia, szczególnie w przypadku Agro Casco. Przy ciągniku wartym ponad pół miliona złotych koszt ochrony będzie wielokrotnie wyższy niż w przypadku maszyny wartej około 200 tys. zł.
To kolejny element, który należy doliczyć do kosztów posiadania nowego sprzętu.
Utrata wartości – koszt, którego nie widać
W dyskusjach o nowych ciągnikach często skupiamy się na spalaniu czy kosztach serwisu, a pomijamy największy wydatek – utratę wartości.
Przyjmijmy, że przez najbliższych pięć lat mój Massey Ferguson straci na wartości mniej niż 50 tys. zł.
A ile w tym czasie może stracić nowy ciągnik kupiony za około 600 tys. zł? 200 tys. zł? Być może nawet więcej. Ta różnica robi na mnie kolosalne wrażenie.
Za kwotę utraty wartości nowego ciągnika można byłoby w używanym wykonać remont przekładni Powershift, przeprowadzić kapitalny remont silnika, kupić komplet nowych opon i nadal zostałaby znacząca część tej kwoty na kolejne ewentualne naprawy. Co więcej, jest to scenariusz bardzo pesymistyczny, bo trudno zakładać, że wszystkie te kosztowne awarie wystąpią w ciągu kilku lat jednocześnie.
Kiedy nowy ciągnik jest rzeczywiście lepszym wyborem?
Nie oznacza to oczywiście, że zakup nowego ciągnika nigdy nie ma ekonomicznego uzasadnienia. Wręcz przeciwnie – są sytuacje, w których będzie on zdecydowanie najlepszą decyzją.
Dotyczy to przede wszystkim dużych gospodarstw, gospodarstw nastawionych na produkcję zwierzęcą oraz firm świadczących usługi rolnicze. We wszystkich tych przypadkach ciągnik pracuje bardzo intensywnie, często przez cały rok, wykonując setki, a nawet ponad tysiąc godzin pracy rocznie. Powszechnie przyjmuje się, że zakup nowego ciągnika zaczyna być ekonomicznie uzasadniony przy rocznym wykorzystaniu oscylującym w granicach około 1000 motogodzin.
Przy tak dużym obciążeniu każda awaria oznacza nie tylko koszt naprawy, ale przede wszystkim koszt przestoju. W gospodarstwach hodowlanych opóźnienie w przygotowaniu paszy czy usuwaniu obornika może szybko stać się poważnym problemem. W dużych gospodarstwach kilka dni postoju podczas siewów lub żniw może przełożyć się na wymierne straty finansowe. Z kolei dla firm usługowych niesprawny ciągnik to utracone zlecenia, kary umowne lub konieczność wynajmu zastępczej maszyny.
W takich warunkach wyższa niezawodność nowego ciągnika, wsparcie serwisu oraz gwarancja producenta nabierają znacznie większego znaczenia niż w gospodarstwie, w którym maszyna wykonuje 300-500 motogodzin rocznie. Im większe roczne wykorzystanie ciągnika, tym łatwiej uzasadnić wyższą cenę zakupu i szybszą utratę jego wartości.
Mój wniosek po dziesiątkach testów
Nie ukrywam, że praca nowoczesnymi ciągnikami sprawia ogromną przyjemność. Są cichsze, wygodniejsze, bardziej intuicyjne i mniej męczą operatora podczas wielogodzinnej pracy. Dzisiejszy poziom komfortu naprawdę robi wrażenie i trudno tego nie docenić.
Jednocześnie patrzę na zakup ciągnika przede wszystkim przez pryzmat ekonomii gospodarstwa.
Przy obecnej, często bardzo słabej dochodowości produkcji rolnej uważam, że każdą złotówkę przeznaczaną na inwestycje trzeba oglądać z każdej strony. Dlatego w przypadku mojego średniej wielkości gospodarstwa absolutnie nie planuję zakupu nowego ciągnika.
Dobrze utrzymany Massey Ferguson 6490 nadal zapewnia wysoki komfort dzięki amortyzowanej osi i kabinie, bez problemu współpracuje z nowoczesnymi maszynami po doposażeniu w ISOBUS, a jego możliwości robocze w praktyce niewiele odbiegają od nowych konstrukcji. Jednocześnie kosztuje około trzy razy mniej, zdecydowanie wolniej traci na wartości i jest znacznie prostszy w budowie.
Czy kupiłbym nowy ciągnik? Tak – ale tylko wtedy, gdy pojawiłyby się naprawdę atrakcyjne programy dofinansowania lub gdy opłacalność produkcji rolnej znacząco wzrosłaby do poziomu, który uzasadniałby tak dużą inwestycję.
Dzisiaj jednak, patrząc chłodnym okiem na liczby i własne doświadczenia po dziesiątkach testów, uważam, że rozsądnie wyposażony używany ciągnik pozostaje jednym z najlepszych wyborów dla wielu średnich gospodarstw.
